ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

การเตรียมลูกเข้าสู่วัยรุ่นที่ สดใส ร่าเริง และมีคุณภาพ

วัยแรกรุ่นเป็นวัยแห่งการเปลี่ยนแปลง

คุณพ่อคุณแม่หลายท่าน อาจรู้สึกหนักใจว่าทำไมนะตั้งแต่ลูกเริ่มเข้าวัยรุ่น (12 ปีขึ้นไป) เขาช่างหงุดหงิดง่ายพ่อแม่เตือนนิดเตือนหน่อยก็ไม่ได้ จนรู้สึกเบื่อหน่ายกับลูกเหลือเกิน "อย่าเพิ่งโกรธเคืองลูก" เพราะลูกเองก็วิตกกังวลในความเปลี่ยนแปลงของตัวเองไม่น้อยไปกว่าท่าน เขายังต้องการเวลาและผู้ที่จะช่วยให้ความเข้าใจเกี่ยวกับตัวเอง "ก็มีแต่พ่อแม่นี่แหละที่จะช่วยลูกได้ดีที่สุด"

วัยรุ่นมีการเปลี่ยนแปลงทั้งด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม

การแตกเนื้อหนุ่ม (สาว) เนื่องจากการทำงานของฮอร์โมนเพศมากขึ้นทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงรูปร่าง ขนาดน้ำหนักทรวดทรงของร่างกายอย่างรวดเร็ว เช่น การมีประจำเดือน การหลั่งน้ำกาม เสียงแตก ตลอดจนการมีความรู้สึกทางเพศ ทำให้วัยรุ่นเกิดคำถามในใจมากมายว่า "อะไรเกิดขึ้นกับเขา" การเรียนรู้ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับธรรมชาติของวัย จะช่วยให้เขาคลายความสงสัย และหวาดหวั่นเหล่านี้ลงไปได้

ใจสับสน อารมณ์ของวัยรุ่นมักเปลี่ยนแปลงรวดเร็วและดูไม่ค่อยมีเหตุผลนัก เช่น โกรธง่าย ดีใจง่าย เสียใจง่าย ทำให้แสดงออกโดยไม่ค่อยกลั่นกรอง เขาต้องการเวลาสัก 2-3 ปี เพื่อปรับสภาพอารมณ์ที่ผันผวน

อยากเป็นอิสระ อยากมีเสรีของตนเองไม่อยู่ในอาณัติของผู้ใหญ่ มักทำให้วัยรุ่นแสดงท่าทีบางอย่างที่ผู้ใหญ่รู้สึกว่าเขาอวดดี ก้าวร้าว ไม่สุภาพอ่อนน้อม หรือท้าทายกฎเกณฑ์ของบ้าน ของโรงเรียน อันที่จริงเด็กวัยรุ่นต้องการการสนับสนุนให้ได้แสดงออกถึงความเป็นตัวของตัวเอง อยากรู้สึกเป็นคนสำคัญ เช่น อยากเป็นที่ยอมรับของเพื่อนๆ ในบางครั้งอาจแสดงการโต้แย้งหรือต่อต้านกับพ่อ-แม่ ซึ่งพ่อแม่จำเป็นต้อง สงบ ใจเย็น ให้เขาได้แสดงซึ่งความคิดเห็นส่วนตัวเพื่อพ่อแม่จะได้เข้าใจและช่วยเสริมในส่วนที่เขาคิดเห็นไม่ถูกต้องได้

อยากเด่น อยากทัดเทียมเพื่อนฝูง ความด้อยในเรื่องรูปร่างหน้าตา การเงิน สภาพทางสังคม และครอบครัวมักทำให้วัยรุ่นรู้สึกมีปมด้อยอย่างรุนแรงมากกว่าเด็กอื่น เขาพยายามกลบเกลื่อนปมด้อยด้วยวิธีต่างๆ เช่นแยกตัวจากกลุ่มเพื่อน แสดงตัวโอ้อวด เพื่อเรียกร้องความสนใจ พ่อแม่ต้องช่วยให้เขาสามารถดึงส่วนดีของตนเองขึ้นมาทนแทนเพื่อให้เขารู้สึกที่จะเข้ากลุ่มกับเพื่อน ช่วยชักจูงให้เขารู้สึกเลือกกลุ่มไม่ตำหนิหรือลงโทษเมื่อเขาประพฤตินอกลู่นอกทางไปบ้าง และควรเปิดโอกาสให้เขาพาเพื่อนมาร่วมกิจกรรมในบ้าน รับฟังคำวิพากษ์วิจารณ์จากเขา ก็จะทำให้พ่อแม่มีโอกาสสอดแทรกทัศนคติที่เหมาะสมสู่เขาได้โดยง่าย

อยากรู้ อยากเห็น อยากลอง อยากมีประสบการณ์แปลกใหม่เพราะทำให้เขาเกิดความภาคภูมิใจ และมั่นใจในตนเองรวมทั้งเป็นการระบายพลังทางร่างกายที่มีมากขึ้นในวัยรุ่นออกมา การสนับสนุนให้เด็กวัยรุ่นมีกิจกรรมในทางสร้างสรรค์ทำอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นการงาน และทดลองในทางที่ผิดได้

สนใจเพศตรงข้าม และอยากให้เพศตรงข้ามสนใจเขาต้องการเรียนรู้ด้วยตนเอง ต้องการมีกลุ่มทำกิจกรรมร่วมกัน เพื่อเรียนรู้การวางตนให้เหมาะสมกับเพศของเขาการเตรียมวัยรุ่นให้เข้าใจบทบาทของเพศหญิงและชาย โดยเปิดโอกาสให้เขาได้สังคมกับเพื่อนต่างเพศ ในสายตาของท่านจะดีกว่าการปิดกั้นความต้องการนี้อย่างเคร่งครัด ซึ่งอาจยิ่งทำให้เด็กหนีไปสังสรรค์ในที่ลับตาผู้ใหญ่ แล้วเกิดพลาดพลั้งโดยรู้ไม่เท่าทันชีวิต

อยากรู้จักตัวเอง ความสับสนในการแสวงหาเอกลักษณ์ของตนเอง ทำให้วัยรุ่นเกิดความมั่นใจว่า "จะเป็นเหมือนใคร" "จะเป็นหญิงหรือชาย" ซึ่งการเป็นแบบอย่างที่ดี การแสดงบทบาทที่เหมาะสมของพ่อแม่ และความสงบสุขในครอบครัว จะช่วยให้เขารู้สึกมั่นคง และภาคภูมิใจที่จะเลียนแบบเอกลักษณ์จากบุคคลที่ที่เขาชื่นชอบซึ่งก็คือ พ่อแม่นั่นเอง

พ่อแม่คือผู้สร้างและเสริม อย่าลืมว่าพ่อแม่คือผู้ใกล้ชิดกับลูกมากที่สุด และสามารถถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิด ทัศนคติที่ดีให้แก่ลูกโดยเฉพาะการป้องกันความผิดพลาดในเรื่องเพศ ดังนั้น พ่อแม่ควรสนใจรับฟังให้ความเข้าใจอบอุ่น เป็นกันเอง และเป็นแบบอย่างที่ดีให้กับลูก สังคมได้อย่างมีคุณภาพ เมื่อไรก็ตามที่ท่านรู้สึกหนักใจเกี่ยวกับลูกวัยรุ่น โปรดทบทวนธรรมชาติดังกล่าวของวัยรุ่นและสนองตอบอย่างอดทนและใจเย็น

4 พฤศจิกายน 2545

By แพทย์หญิงอัมพร เบญจพลพิทักษ์ สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่น กรมสุขภาพจิต

Views, 4409