ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

ปัญหาการนอนหลับในผู้สูงอายุ

"ปัญหาการนอนหลับในผู้สูงอายุ"

จริงๆ แล้ว ความสำคัญของการนอนหลับนั้นไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าช่วงกลางวันที่ร่างกายของเราตื่นนอนและมีกิจกรรมต่างๆ อยู่ การศึกษาต่างๆ ที่ผ่านมาพบว่าไม่เพียงแต่การนอนหลับจะมีประโยชน์ในแง่การพักผ่อนของร่างกายเท่านั้น แต่กลับพบว่ายังมีการทำงานที่สำคัญของร่างกายในหลายๆ ระบบเกิดขึ้นอย่างมากมายในขณะที่เรานอนหลับในตอนกลางคืนอีกด้วย ไม่ว่าจะเป็นระบบการทำงานของฮอร์โมนชนิดต่างๆ การทำงานของระบบหัวใจและหลอดเลือด หรือแม้แต่การทำงานของสมองเองก็ตาม ซึ่งถ้าการนอนหลับเกิดขึ้นได้อย่างไม่ดีเท่าที่ควร แน่นอนที่สุดที่จะต้องมีการส่งผลกระทบถึงสุขภาพร่างกายในช่วงเวลากลางวันด้วย

เมื่อร่างกายของคนเราต้องมีการเปลี่ยนแปลงไปตามวัย การนอนหลับเองก็ย่อมต้องมีการเปลี่ยนแปลงตามไปด้วยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อคุณภาพของการนอนหลับในที่สุด นอกจากนี้แล้ววัยสูงอายุเองก็เป็นวัยหนึ่งที่จะพบความผิดปกติต่างๆ ของการนอนหลับได้บ่อยกว่าในวัยอื่นๆ อยู่แล้ว การให้ความสำคัญและการดูแลเกี่ยวกับเรื่องนี้จึงเป็นเรื่องที่ควรจะได้รับการใส่ใจ บทความนี้จะครอบคลุมโดยสังเขปถึงปัญหาและความผิดปกติต่างๆ ของการนอนหลับที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ และแนวทางการแก้ไขและป้องกัน โดยจะเริ่มทำความเข้าใจกันตั้งแต่ลักษณะของการนอนหลับที่ปกติ, การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น, สาเหตุหรือปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดปัญหา ตลอดจนถึงแนวทางการแก้ไขและป้องกัน

การนอนหลับที่ปกติเป็นอย่างไร

โดยทั่วไปแล้วเราทุกคนจะมีนาฬิกาชีวภาพ (BIOLOGICAL CLOCK) อยู่เรือนหนึ่งในร่างกาย นาฬิกาเรือนนี้จะเป็นตัวคอยบอกร่างกายว่าเมื่อไหร่จะถึงเวลานอน และเมื่อไหร่จะถึงเวลาตื่น และเมื่อนาฬิกาในร่างกายบอกว่าถึงเวลานอนแล้ว วงจรการนอนหลับก็จะค่อยๆ เริ่มเกิดขึ้น วงจรการหลับของเรานี้แบ่งออกได้เป็นสองส่วน ทำงานสลับไปเรื่อยๆ ส่วนแรกเราเรียกว่า NON RAPID EYE MOVEMENT (NON-REM) เป็นช่วงที่ไม่พบว่ามีการกลอกตาของกล้ามเนื้อตาเกิดขึ้น โดยทั่วๆ ไปนั้น ส่วนนี้จะเป็นส่วนของการนอนที่จะนำไปสู่การหลับที่ลึกขึ้นไปเรื่อยๆ ซึ่งพบว่าการหลับลึกนั้นมีความสัมพันธ์กับความรู้สึกสดชื่นในตอนกลางวัน นั่นคือถ้ามีการหลับลึกได้น้อย ก็จะมีความรู้สึกไม่กระปรี้กระเปร่าในวันถัดไป อีกส่วนหนึ่งของวงจรการนอนหลับนั้นเราเรียกว่า RAPID EYE MOVEMENT (REM) เป็นช่วงที่พบว่ามีการทำงานของกล้ามเนื้อตากลอกไปมาร่วมด้วย ส่วนของการนอนหลับส่วนนี้เองที่ทำให้เกิดการฝันขึ้น การฝันที่เป็นเรื่องเป็นราว เป็นฉาก เป็นตอนก็จะเกิดขึ้นในช่วงการนอนแบบ REM นี้เท่านั้น โดยปกติแล้ว วงจรการนอนหลับจะเป็นวงจรของ NON-REM-REM สลับกันไปเรื่อยๆ แบบนี้ กัน 5-6 ครั้ง ในแต่ละคืน

19 พฤศจิกายน 2546

By ผศ.น.พ.จักรกฤษณ์ สุขยิ่ง ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ ร.พ.รามาธิบดี

Views, 4080