ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

ปัญหาการนอนหลับในผู้สูงอายุ (ต่อ)

"ปัญหาการนอนหลับในผู้สูงอายุ"

สาเหตุส่วนใหญ่เกิดขึ้นจากอะไร

สาเหตุต่างๆ ที่ทำให้เกิดปัญหาในการนอนหลับขึ้นในกลุ่มผู้สูงอายุนั้น พอจะจำแนกได้เป็นกลุ่มๆ ดังนี้

- การเปลี่ยนแปลงอันเนื่องมาจากวัยเอง ที่ทำให้ประสิทธิภาพการนอนหลับนั้นลดลง ตามที่กล่าวมาข้างต้น

- ความผิดปกติการนอนหลับบางประเภท เช่น

ความผิดปกติของขากระตุกเป็นช่วงๆ (Periodic limb movement disorder) จะมีอาการกระตุกที่ขาทั้งสองข้าง หรือเหมือนมีตัวอะไรมาไต่ให้รู้สึกยุบยิบเวลาจะเคลิ้มหรือจะนอนหลับ และจะเกิดเป็นช่วงๆ ตลอดคืน ทำให้ตื่นขึ้นมาเป็นพักๆ ผลก็คือจะรู้สึกนอนไม่หลับ หรือเพลียในวันรุ่งขึ้น

ความผิดปกติของการหายใจหยุดในขณะหลับ (Sleep apnea) ส่วนใหญ่จะมีอาการนอนกรนเสียงดังพร้อมกับมีการหยุดการหายใจร่วมด้วยเป็นพักๆ ในบางรายจะมีอาการตื่นขึ้นมาเนื่องจากรู้สึกขาดอากาศหายใจ อาการเหล่านี้ทำให้คุณภาพการนอนหลับเกิดขึ้นได้อย่างไม่ดี ทำให้รู้สึกเพลียหรือง่วงในช่วงกลางวัน

ความผิดปกติของพฤติกรรมที่เกิดขึ้นในช่วงการนอนแบบ REM (REM Sleep Behavior Disorder) ความผิดปกติประเภทนี้จะพบได้บ่อย ลักษณะอาการจะเป็นเหมือนคนนอนดิ้นและละเมออย่างรุนแรง จะสะบัดแขน ขาอย่างรุนแรง เหมือนกำลังต่อสู้กับใครอยู่ ซึ่งจริงๆ แล้วอาการละเมออย่างรุนแรงแบบนี้จะเป็นผลเนื่องมาจากขณะที่ฝัน แต่ในคนปกติ เมื่อเข้าสู่สภาวะการฝัน กล้ามเนื้อ แขนขาจะหยุดการเคลื่อนไหว ไม่ออกแรงหรือเคลื่อนไหวตามเนื้อหาความฝัน แต่ในคนกลุ่มนี้ การควบคุมการหยุดการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อในขณะฝัน (REM Sleep) นั้นผิดปกติไป จึงเกิดการเคลื่อนไหวอย่างรุนแรงตามเนื้อหาของความฝัน

ความผิดปกติทางโรคจิตเวชบางอย่าง เช่น โรคซึมเศร้า ซึ่งนอกจากจะมีอาการหลับยากหลังจากตื่นขึ้นมากลางดึกแล้ว ยังพบการเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมของอารมณ์อีกด้วยในลักษณะที่หดหู่ ไม่มีกะจิตกะใจอยากจะทำอะไร เบื่อหน่ายชีวิต หรือวิตกกังวลกับเรื่องใดเรื่องหนึ่งจนหยุดความคิดตนเองไม่ได้ อาจจะมีอาการเบื่ออาหารและน้ำหนักลดร่วมด้วยได้

ความเจ็บป่วยด้วยโรคทางร่างกายอื่นๆ เช่น โรคปวดกระดูก หรือไขข้ออักเสบ ซึ่งจะทำให้เกิดการปวดจนรบกวนการนอนหลับ นอกจากนี้โรคทางระบบหัวใจและหลอดเลือด และโรคทางระบบทางเดินหายใจหลายๆ ชนิดก็จะรบกวนประสิทธิภาพของการนอนหลับได้เช่นกัน

ยาต่างๆ บางตัวที่ผู้สูงอายุใช้ อาจรบกวนคุณภาพของการนอนหลับได้

ความสามารถในการปรับตัวต่อเรื่องเครียด หรือไม่สบายใจต่างๆ ของผู้สูงอายุนั้นอาจลดลง มีผลทำให้การนอนหลับอาจไม่ค่อยดีได้ในขณะที่มีเรื่องไม่สบายใจ

วิธีการรักษาจะเป็นอย่างไร

ถึงแม้ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงในประสิทธิภาพการนอนของคนวัยนี้ ทำให้การนอนหลับเกิดขึ้นได้ไม่ดีเหมือนสมัยวัยก่อนๆ หน้านี้ก็ตาม แต่โดยทั่วไปเรายึดหลักที่ว่า ถ้าเริ่มรู้สึกว่ามีปัญหาเกี่ยวกับการนอนหลับ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องนอนไม่หลับ หรือเพลีย หรือว่านอนมากในช่วงกลางวัน เกิดขึ้นต่อเนื่องกันเป็นเวลาร่วมสองอาทิตย์ถึงหนึ่งเดือนแล้วไม่ดีขึ้น ควรจะปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุ, วินิจฉัย และหาแนวทางการช่วยเหลือต่อไป ซึ่งก็จะแตกต่างกันไปในแต่ละความผิดปกติที่กล่าวมา อย่างไรก็ตาม อยากจะขอเสนอแนะข้อพึงปฏิบัติบางอย่าง เพื่อทำให้คุณภาพการนอนหลับนั้นดีขึ้น ถึงแม้ว่าจะมีการเสื่อมตามวัยของวงจรการนอนหลับเกิดขึ้นแล้วก็ตาม

- ควรตื่นนอนในตอนเช้าให้เป็นเวลาทุกวันสม่ำเสมอ

- เข้านอนเมื่อรู้สึกง่วง

- ไม่ควรใช้เวลาอยู่บนเตียงนานๆ โดยที่ไม่หลับ ไม่ควรนอนค้างอยู่บนเตียงทั้งที่ไม่หลับด้วย ความคิดที่ว่าอยากจะชดเชยการนอนให้มากที่สุด เพราะการกระทำลักษณะนี้จะยิ่งทำให้คุณภาพการนอนยิ่งแย่ลง และเกิดความไม่ต่อเนื่องของการหลับได้มากขึ้น

- พยายามหาเวลาออกกำลังกายให้เหมาะสมกับสุขภาพร่างกายเป็นประจำสม่ำเสมอ ประเด็นนี้ถือเป็นเรื่องสำคัญ เพราะจากการศึกษาพบว่า การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอในผู้สูงอายุนั้น มีความสัมพันธ์กับคุณภาพของการนอนหลับที่ดีขึ้น

- หลีกเลี่ยงยาหรือสารเคมีบางตัวที่จะมีผลต่อการนอนหลับ เช่น กาแฟ และบุหรี่ เป็นต้น

- ถ้าจะมีการงีบหลับในช่วงบ่าย ควรจัดเวลางีบหลับให้เป็นประจำสม่ำเสมอ โดยไม่ควรเกิน 1-2 ช.ม. และไม่ควรงีบหลับหลัง 15.00 นาฬิกาเพราะอาจมีผลต่อการนอนหลับในคืนนั้นๆ ได้

- ควรระมัดระวังเรื่องการใช้ยานอนหลับ ไม่ควรใช้ยานอนหลับอย่างต่อเนื่องด้วยตนเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ เพราะการใช้ยานอนหลับอย่างต่อเนื่องในระยะหนึ่งนั้นจะไปมีผลรบกวนต่อการนอนหลับของเราเองได้

24 พฤศจิกายน 2546

By ผศ.น.พ.จักรกฤษณ์ สุขยิ่ง ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ ร.พ.รามาธิบดี

Views, 5229