ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

การตรวจวินิจฉัยทางจิตเวช

การตรวจวินิจฉัยทางจิตเวช

โดย. แพทย์หญิงศรีธรรม ธนะภูมิ : ตำราจิตเวชศาสตร์ (สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย)

ท่านผู้อ่านบางท่านที่อาจจะมีช่วงหนึ่งของชีวิต ประสบปัญหาทางด้านสุขภาพจิต จนต้องเข้าโรงพยาบาลที่ให้การดูแลด้านจิตใจ (ซึ่งปัจจุบันก็ไม่ใช่เฉพาะโรงพยาบาลจิตเวชเท่านั้น แต่ยังสามารถขอรับบริการตรวจรักษาจากโรงพยาบาลทั่วไป ซึ่งมีอยู่ทุกจังหวัด และแม้แต่ในโรงพยาบาลประจำอำเภอบางแห่ง ในประเทศไทย) ซึ่งหลายท่านที่ต้องใช้บริการทางด้านสุขภาพจิต คงจะพบกับบริการหนึ่งที่เรียกว่า “การตรวจวินิจฉัยทางจิตเวช” บทความที่จะนำเสนอต่อไปนี้เป็นบทความสั้นๆที่จะขยายความของบริการดังกล่าว โดยอาศัยของข้อมูลจากอาจารย์ แพทย์หญิงศรีธรรม ธนะภูมิ ที่ท่านได้เขียนเรื่องนี้ในตำราจิตเวชศาสตร์ ฉบับที่สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทยเป็นเจ้าของ ดังต่อไปนี้

การตรวจวินิจฉัยทางจิตเวช คือ การตรวจและวิเคราะห์หาสาเหตุของโรคหรือปัญหาทางจิตเวช ผู้ป่วยจิตเวชเป็นผู้ที่มีความทุกข์ทางใจที่ต้องการความช่วยเหลือ ขจัดผ่อนคลายความเดือดร้อน จิตแพทย์คือผู้เชี่ยวชาญ ผู้ให้การวินิจฉัยหาสาเหตุของปัญหา และให้การรักษา โดยการสร้างมนุษยสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดและมีความไว้วางใจซึ่งกันและกัน ผู้ป่วยจะเปิดเผยสิ่งที่ทำให้เขาไม่สบายใจ หากความสัมพันธ์ระหว่างผู้ป่วยและแพทย์มีความไว้ใจกัน จิตแพทย์มีหน้าที่รับฟังและซักถามเพื่อจะได้ข้อมูลที่ทำให้เข้าใจปัญหาของผู้ป่วยได้อย่างแจ่มแจ้ง

การตรวจผู้ป่วยจิตเวชนั้น เป็นการตรวจสภาพจิตใจโดยอ้อม เนื่องจากยังไม่มีเครื่องมือที่จะตรวจจิตได้โดยตรง การตรวจจึงเป็นไปโดยอนุมานจากคำบอกเล่าของผู้ป่วย และการสังเกตอารมณ์และพฤติกรรมของเขา หากๆด้ข้อมูลที่ครบถ้วนก็จะทำให้การวินิจฉัยความเป็นมาของปัญหาของผู้ป่วยได้ถูกต้อง อันจะนำไปสู่การวางแผนการรักษาและให้การรักษาที่เหมาะสมได้ผลดี

จุดมุ่งหมายของการตรวจวินิจฉัยทางจิตเวช การตรวจวินิจฉัยหรือการวิเคราะห์หาสาเหตุของโรคจิตเวชมีจุดมุ่งหมายหลายประการ มิใช่เพียงเพื่อวินิจฉัยว่าเป็นโรคอะไรเท่านั้น แต่ยังมีสิ่งที่ควรจะได้จากการสัมภาษณ์อย่างอื่นอีกด้วย จุดมุ่งหมายมีดังต่อไปนี้

ก. การวินิจฉัย เป็นจุดมุ่งหมายหลัก คือการสรุปว่าผู้ป่วยมีโรคทางจิตเวชตามการแบ่งชนิดของโรคซึ่งเป็นที่ยอมรับกันได้แก่ การจำแนกโรคแบบ ไอซีดี-9 หรือ แบบดีเอสเอม-3 (DSM-III) ซึ่งในการจำแนกโรคแบบดีเอสเอม-3 นี้จะต้องให้การวินิจฉัยเป็นระบบ

หากข้อมูลจาก การตรวจสอบยังไม่เพียงพอก็ควรให้ข้อสรุปเบื้องต้น และให้การวินิจฉัยแยกโรคไว้ และวางแผนที่จะดำเนินการหาข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อการวินิจฉัยต่อไปด้วย

ข. ความเข้าใจในเรื่องความเป็นมาของปัญหาของผู้ป่วย การสัมภาษณ์ข้อมูลต่างๆ เกี่ยวกับผู้ป่วยทั้งในอดีตและปัจจุบัน การแก้ปัญหาชีวิตในวัยต่างๆ ของผู้ป่วยและความทุกข์ใจที่นำเขามาพบแพทย์ ย่อมทำให้จิตแพทย์ผู้มีพื้นฐานความรู้เรื่องโรคจิตเวชและปัญหาสุขภาพจิต ทฤษฎีพัฒนาการบุคลิกภาพและทฤษฎีการเกิดจิตพยาธิสภาพ เข้าใจและสามารถอธิบายบุคลิกภาพของผู้ป่วย การใช้กลไกทางจิต และความล้มเหลวในการปรับตัวของเขา ตลอดจนสมรรถภาพของผู้ป่วยได้ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการให้การรักษา การประเมินผลการรักษา และการพยากรณ์โรค

ค. การวางแผนการรักษา การรักษาขึ้นอยู่กับความต้องการที่จะแก้ปัญหาของผู้ป่วย นอกจากนั้นยังขึ้นอยู่กับความสามารถของผู้ป่วย ที่จะรับและสนองตอบต่อการรักษาชนิดต่างๆ ตามความเหมาะสมอีกด้วย การเข้าใจผู้ป่วยโดยละเอียดจะทำให้จิตแพทย์เลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสมกับโรค และลักษณะบุคลิกภาพของผู้ป่วย อันจะนำไปสู่การรักษาที่ดี

ง. ความเข้าใจเรื่องจิตใจของผู้ป่วย การที่ผู้ป่วยได้มีโอกาสพูดคุยและมีความสัมพันธ์กับแพทย์ผู้ทำการวินิจฉัย ได้ระบายปัญหากับผู้ที่รับฟัง และมีความเข้าใจและเข้าใจเขา ทั้งรับทราบข้อสรุปสาเหตุของปัญหาของเขา เหล่านี้ย่อมทำให้ผู้ป่วยมีความเข้าใจเรื่องจิตใจมากขึ้น เข้าใจว่าอาการของเขานั้น มีสาเหตุมาจากทางจิตใจ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญมากที่จะนำไปสู่ความเข้าใจปัญหาที่แท้จริง และให้ความร่วมมือในการรักษาอีกด้วย

จ. ความสัมพันธ์เพื่อการรักษา ความสัมพันธ์อันดีระหว่างผู้ป่วยกับแพทย์ประกอบด้วยความเข้าใจและเห็นใจของแพทย์ระหว่างการวินิจฉัย ย่อมทำให้เกิดความไว้วางใจซึ่งกันและกัน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของความสัมพันธ์อันเป็นพื้นฐานของการรักษาผู้ป่วยต่อไปอีด้วย

กระบวนการวินิจฉัยทางจิตเวช ประกอบด้วยขั้นตอนต่อไปนี้

1. การสัมภาษณ์ทางจิตเวช

2. การซักประวัติทางจิตเวช

3. การตรวจสภาพจิต

4. การตรวจร่างกาย

5. การตรวจพิเศษ

6. การวินิจฉัย และการวินิจฉัยแยกโรค

7. สรุปความเป็นมาของปัญหาทางจิตใจ

8. การพยากรณ์โรค

9. การวางแผนการรักษา

10. การเขียนรายงานผู้ป่วยจิตเวช

ท้ายที่สุดของบทความนี้ คณะ DMH Staff ขอขอบคุณสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ที่เอื้อเฟื้อข้อมูลนี้เพื่อเผยแพร่สู่ประชาชนทางเว็บไซต์กรมสุขภาพจิต

**********************************************

10 พฤศจิกายน 2547

By แพทย์หญิงศรีธรรม ธนะภูมิ

Views, 6157