ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

ทฤษฎีใหม่ทางการแพทย์ (3)

ทฤษฎีใหม่ทางการแพทย์ (3)

โดย นพ.ประเสริฐ กังสดาลย์ วารสารโรงพยาบาลชุมชน ปีที่ 6 ฉบับที่ 1 ก.ค.-ส.ค. 2547

ทฤษฎีใหม่ทางการแพทย์

3. ทฤษฎีใหม่ทางการแพทย์

ตามที่กล่าวมาแล้วข้างต้นทั้งหมดเป็นการปูพื้นให้เข้าใจความแตกต่างระหว่างทฤษฎีเก่าทางการแพทย์และทฤษฎีใหม่ทางการแพทย์ ทฤษฎีใหม่ไม่ได้ปฏิเสธทฤษฎีเก่า แต่รวมทฤษฎีเก่าเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของทฤษฎีใหม่ ซึ่งมีกรอบใหญ่กว่า

ทฤษฎีเก่าทางการแพทย์ เป็นการแพทย์ที่ถือเรื่องโรคเป็นหลัก หรืออาจเรียกสั้นๆ ว่า “ทฤษฎีโรค”

ทฤษฎีใหม่ทางการแพทย์เป็นการแพทย์ที่ถือเรื่องสุขภาพเป็นหลัก อาจเรียกสั้นๆ ว่า “ทฤษฎีสุขภาพ” ในทฤษฎีสุขภาพมีเรื่องโรครวมอยู่ด้วย

ทฤษฎีการแพทย์เก่าที่เน้นเรื่องโรคที่นิยามได้ชัดเจน จึงค่อนข้างจำกัดตัวอยู่กับมิติทางกายอย่างแยกส่วน ในบณะที่ทฤษฎีการแพทย์ใหม่ที่เน้นเรื่องสุขภาพ เกี่ยวข้องกับทุกมิติอย่างเป็นองค์รวม

ทฤษฎีโรค กับ ทฤษฎีสุขภาพ ขยายความดังนี้

1. ทรรศนะ ในทฤษฎีเก่าจะเห็นแบบแยกส่วน คือเห็นโรคทางกาย แต่ทฤษฎีใหม่ จะเห็นความเป็นทั้งหมดของสุขภาพ รวมทั้งเรื่องโรคทางกาย การเห็นแบบแยกส่วน จะทำให้บีบคั้นและติดขัด การเห็นทั้งหมดเป็นปัญญา เป็นสัมมาทรรศนะ ทำให้ปัญญาแล่นตลอด เกิดพลังที่จะพัฒนาได้เต็มตามศักยภาพ


2. แนวทาง ในทฤษฎีเก่านำไปสู่การรักษาโรคมากกว่ารักษาคน เพราะถือโรคเป็นตัวตั้ง ในทฤษฎีใหม่จะนำไปสู่การรักษาคน คนมีมิติทั้งกาย-จิต-สังคม-สิ่งแวดล้อม


3. เครื่องมือ ในทฤษฎีเก่าเครื่องมือค่อนข้างจำกัดอยู่เฉพาะเทคโนโลยี แต่ในทฤษฎีใหม่มีเครื่องมืออันหลากหลาย ซึ่งรวมทั้งจิตบำบัด สังคมบำบัด โยคะ การแพทย์ทางเลือก ฯลฯ เพื่อให้สอดคล้องกับการแก้ปัญหาอันหลากหลาย


4. ประเภทของการแพทย์ ในทฤษฎีเก่าการแพทย์จะเป็นแบบเป็นรายๆ ในทฤษฎีใหม่จะเป็นการแพทย์ฐานประชากร


5. ระบบบริการสุขภาพ ในทฤษฎีเก่า เพราะยึดเรื่องโรคเป็นหลัก ระบบริการสุขภาพจึงเป็นระบบตั้งรับ คือรอให้ผู้ป่วยเป็นโรคแล้วรักษา ส่วนทฤษฎีใหม่นั้นจะนำไปสู่ระบบบริการสุขภาพเชิงรุก อันเป็นระบบสร้างสุขภาพนำการซ่อมสุขภาพ


6. ค่าใช้จ่าย-ผลทางสุขภาพ ทฤษฎีเก่ากับระบบตั้งรับเสียค่าใช้จ่ายแพงมาก แต่ได้ผลตอบแทนทางสุขภาพไม่คุ้มค่า ส่งผลให้ระบบบริการสุขภาพเข้าสู่สภาวะวิกฤติในทุกประเทศ ระบบริการสุขภาพเชิงรุกจะให้ผลคุ้มค่ากว่า


7. ผลลัพธ์ ในการแพทย์ตามทฤษฎีเก่า ผลลัพธ์คือ การซ่อมสุขภาพเป็นรายๆ แต่ตามทฤษฎีใหม่ ผลลัพธ์คือการพัฒนามนุษย์-สังคม-สิ่งแวดล้อมทั้งหมด


8. ศักยภาพของแพทย์และบุคลากรทางสาธารณสุข แพทย์และบุคลากรทางสาธารณสุขสัมผัสอยู่กับประชาชนจำนวนมาก นับเป็นขุมทรัพย์ทางปัญญาและในทางความดี แต่ถ้าแพทย์และบุคลากรทางสาธารณสุขจำกัดอยู่กับมิติทางเทคนิคเท่านั้น ศักยภาพจะถูกจำกัดอย่างน่าเสียดาย ถ้าใช้ทฤษฎีใหม่มองสุขภาพใน 4 มิติเชื่อมโยงคือ กาย-จิต-สังคม-สิ่งแวดล้อม แพทย์และบุคลากรทางสาธารณสุขจะสามารถใช้ศักยภาพในเรื่องการพัฒนาคนและสังคมทั้งหมด อันจะช่วยให้สังคมพ้นวิกฤติได้

ทุกวันนี้มีช่องว่างทางสังคมใหญ่มากเพราะคิดและทำอย่างแยกส่วน อันจะทำให้สังคมวิกฤติมากขึ้นเรื่อยๆ ในสังคมที่สลับซับซ้อนไม่มีอำนาจใดๆ จะแก้ปัญหาได้ นอกจาก “พลังงานทางสังคม” อันเกิดจากการถักทอกันทางสังคมและการเรียนรู้ แพทย์และบุคลากรทางสาธารณสุข มีบารมีจากการให้บริการประชาชน อยู่ในฐานะที่ดีที่จะช่วยให้เกิด “พลังงานทางสังคม” ถ้าไม่ติดอยู่กับการมองทางเทคนิคเท่านั้น การเห็นทั้งหมดจะทำให้เกิดพลังสร้างสรรค์ ทฤษฎีใหม่ทางการแพทย์นี้เพื่อช่วยให้แพทย์และบุคลากรทางสาธารณสุขเห็นทั้งหมด จะได้เป็นกำลังช่วยประเทศชาติให้พ้นวิกฤตอไปสู่ความร่มเย็นเป็นสุขได้

เปรียบเทียบมิติต่างๆ ระหว่าง ทฤษฎีโรค กับ ทฤษฎีสุขภาพ มิติต่าง ๆ ทฤษฎีการแพทย์เก่า (ทฤษฎีโรค) ทฤษฎีการแพทย์ใหม่ (ทฤษฎีสุขภาพ)

1. ทรรศนะ เห็นเฉพาะส่วน (กาย) เห็นทั้งหมด


2. แนวทาง รักษาโรค รักษาคน


3. เครื่องมือ เทคโนโลยี หลากหลาย


4. ประเภทของแพทย์ ฐานปัจเจกเป็นรายๆ ฐานประชากร


5. ระบบบริการสุขภาพ ตั้งรับ ซ่อมสุขภาพ รุก สร้างนำซ่อม


6. ค่าใช้จ่าย-ผลตอบแทน แพงมาก ผลตอบแทนทางสุขภาพต่ำ ประหยัด ผลตอบแทนทางสุขภาพสูง


7. ผลลัพธ์ การซ่อมสุขภาพเป็นรายๆ การพัฒนามนุษย์-สังคม-สิ่งแวดล้อมทั้งหมด


8. ศักยภาพของแพทย์และบุคลากรทางสาธารณสุข ถูกจำกัดอยู่กับมิติทางเทคนิค มีส่วนร่วมในการพาสังคมออกจากวิกฤต

*********************** << อ่านต่อฉบับหน้าค่ะ >> ***********************

23 November 2547

By นพ.ประเสริฐ กังสดาลย์ วารสารโรงพยาบาลชุมชน ปีที่ 6 ฉบับที่ 1 ก.ค.-ส.ค. 2547

Views, 6430