ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

แผ่นดินพิโรธจุดเริ่มคลื่นยักษ์กลืนคน!!!

07.58 เวลามรณะ แผ่นดินพิโรธ จุดเริ่มต้น"คลื่นยักษ์"กลืนคน

บทความที่เกี่ยวข้องด้านสุขภาพจิตกับภาวะธรณีพิบัติภัยสุนามิ:

1. แนวทางการเฝ้าระวังผู้มีปัญหาสุขภาพจิตจากผลกระทบคลื่นยักษ์

2. การช่วยเหลือทางใจหลังธรณีพิบัติภัยสุนามิ

3. ผลจากคลื่นยักษ์สึนามิ (Tsunami) กับจิตใจ

4. ภาวะสะเทือนขวัญหลังเหตุการณ์รุนแรง: Posttraumatic Stress Disorder (PTSD)

5. เมื่อคิดว่าเรากำลังเริ่มเครียด

ธรณีพิบัติภัย"สุนามิ" (TSUNAMI) ที่คร่าชีวิตผู้คนชาวเอเชียใต้ ตะวันออกเฉียงใต้ฝั่งทะเลอันดามัน และคลื่นเคลื่อนที่ไกลถึงแผ่นดินในทวีปอาฟริกานั้น เป็นโศกนาฎกรรมอย่างร้ายแรงที่คร่าชีวิตมนุษย์มากที่สุดในโลกครั้งล่าสุดที่เกิดขึ้น และเป็นครั้งแรกของประเทศไทย ซึ่งส่งผลต่อสุขภาพกายของผู้ประสบเหตุ และสุขภาพจิตของทั้งผู้ประสบเหตุ ญาติ และเพื่อนมนุษย์ในโลก

เหตุมรณะคลื่นยักษ์ มีจุดเริ่มต้นขึ้นเมื่อเวลา 07.58 น. วันที่ 26 ธันวาคม (ตามเวลาในประเทศไทย) เมื่อเกิดแผ่นดินไหวอย่างรุนแรง ศูนย์กลางอยู่บริเวณด้านตะวันตกเฉียงเหนือของบริเวณเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ห่างจากจังหวัดภูเก็ตประมาณ 580 กิโลเมตร ที่ละติจูด 3.4 องศาเหนือ ลองจิจูด 95.7 องศาตะวันออก ขนาดความรุนแรง 8.9 ริกเตอร์ (และปรับเป็น 9.1 ริกเตอร์ในเวลาต่อมา)

ส่งผลกระทบเกือบทุกจังหวัดในภาคใต้ เช่น ภูเก็ต ตรัง พังงา สงขลา กระบี่ ระนอง ปัตตานี รวมถึงอาคารสูงหลายแห่งในกรุงเทพมหานคร

ต่อมาเมื่อเวลา 08.30 น. ได้เกิดแผ่นดินไหวรู้สึกได้อีกครั้ง มีศูนย์กลางอยู่บริเวณรัฐฉาน ประเทศพม่า ซึ่งห่างจากจังหวัดเชียงใหม่ประมาณ 200 กิโลเมตร ที่ละติจูด 20.76 องศาเหนือ 98.04 องศาตะวันออก มีขนาดประมาณ 6.4 ริกเตอร์ ทำให้เกิดความสั่นสะเทือนในหลายจังหวัดของภาคเหนือ ได้แก่ ลำปาง เชียงใหม่ เชียงราย และแม่ฮ่องสอน

แผ่นดินไหวที่มีจุดศูนย์กลางที่เกาะสุมาตรา ที่เกิดขึ้นใต้น้ำนี้เอง ได้ก่อให้เกิดคลื่นน้ำขนาดใหญ่ หรือที่เรียกว่า "สุนามิ" (TSUNAMI) หรือคลื่นอ่าวเรือได้ส่งผลกระทบต่อสถานที่ท่องเที่ยว บริเวณชายฝั่งไม่ว่าบริเวณหาดป่าตอง หาดกมลา หาดกะรน รวมถึงบริเวณหาดในยาง ซึ่งเป็นที่ตั้งของสนามบินนานาชาติภูเก็ต เขาหลัก เกาะพีพี และเกาะเล็กเกาะน้อยอีกหลายเกาะใน จังหวัดพังงา (ซึ่งเป็นจุดที่พบผู้เสียชีวิตจำนวนมากที่สุดในประเทศไทย) กระบี่ ระนอง สะตูล และตรัง รวม 6 จังหวัด รวมถึงประเทศอินโดนีเซีย อินเดีย ศรีลังกา มาเลเซีย อย่างรุนแรง และบางส่วนของทวีปอาฟริกาใต้ฝั่งตะวันออกที่ห่างไกลออกไปกว่า 7,000 กิโลเมตร ก็ได้รับผลกระทบของคลื่นยักษ์นี้ด้วย

ซึ่งสำหรับไทยนั้นถือเป็นเหตุการณ์ครั้งแรก และร้ายแรงเกินจะนึกฝันด้วยยอดผู้เสียชีวิตขณะนี้ (4 มกราคม 2548) อยู่ที่ 5,187 ราย บาดเจ็บ 8,457 ราย ทรัพย์สินยังประเมินค่าไม่ได้ ในขณะที่ตัวเลขผู้เสียชีวิตทั่วโลกข้อมูลเบื้องต้น รวบรวมโดยสำนักข่าวรอยเตอร์ มีจำนวนทั้งสิ้น 144,970 ราย

รู้จักคลื่นยักษ์"สุนามิ"

"สุนามิ"(Tsunami) หรือคลื่นยักษ์ เกิดจากการสมาสของคำในภาษาญี่ปุ่นระหว่างคำว่า "สุ" (Tsu) ซึ่งแปลว่า ท่าเรือ และคำว่า "นามิ" (Nami) แปลว่า คลื่น รวมแล้วแปลได้ว่า คลื่นที่เข้าสู่ฝั่งหรือท่าเรือ ตรงกับความหมายในภาษาอังกฤษว่า Harbor Wave เหตุที่เรียกว่า Harbor Wave ก็เพราะ เมื่อเคลื่อนตัวเข้าสู่ระดับน้ำตื้นใกล้ชายฝั่ง ความเร็วของคลื่นจะลดลง แต่พลังของคลื่นจะดันให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้นอย่างรวดเร็วและก่อให้เกิดคลื่นสูงมหาศาล ยิ่งหากคลื่นเข้าปะทะชายฝั่งที่มีรูปร่างคล้ายตัววี(V) ความเร็วและความแรงของคลื่นจะยิ่งเพิ่มขึ้น และส่งให้ยอดคลื่นมีความสูงมากขึ้น จนสร้างความเสียหายอย่างรุนแรงต่อชีวิตและทรัพย์สินที่อยู่รอบชายฝั่ง

คลื่น "สุนามิ" ต่างจากคลื่นตามปกติทั่วไปที่เราเห็นตามชายหาด(Tidal Wave) โดยคลื่นทั่วไปจะเกิดจากการขึ้น-ลงของกระแสน้ำ บวกด้วยแรงลมที่พัดบนผิวน้ำ แต่คลื่นสุนามิ ไม่เกี่ยวกับกระแสน้ำและไม่เกี่ยวกับสภาวะอากาศเลย หากแต่เกิดจากแผ่นดินไหวใต้มหาสมุทร หรือบริเวณใกล้ชายฝั่งทะเล เมื่อแผ่นดินเกิดรอยแยก น้ำทะเลจะถูกดูดเข้าไประหว่างรอยแยกที่เกิดขึ้น ทำให้เกิดภาวะน้ำลงอย่างรวดเร็ว จากนั้นแรงอัดใต้เปลือกโลกจะดันน้ำทะเลขึ้นมา กลายเป็นระลอกคลื่นใหญ่

คลื่นยักษ์ยังเกิดขึ้นได้อีกจากการที่ภูเขาไฟใต้มหาสมุทรเกิดระเบิด การทดลองระเบิดปรมาณูในมหาสมุทร หรือมีวัตถุขนาดใหญ่เช่นดาวเคราะห์น้อย อุกกาบาตตกลงในมหาสมุทร ก็ทำให้เกิดปฏิกิริยาในมหาสมุทร จนทำให้เกิดคลื่นยักษ์ได้ แต่กรณีหลังมีโอกาสเกิดขึ้นได้น้อย

"สุนามิ" มีความยาวของคลื่นถึงราว 80-200 กิโลเมตร ทำให้เรือที่แล่นอยู่ในทะเลไม่รู้ว่าเกิดคลื่นยักษ์ขึ้น แต่ละลูกจะทิ้งช่วงห่างกันมากกว่า 15 นาที เคลื่อนที่ด้วยอัตราความเร็วเฉลี่ยประมาณ 700-1,000 กิโลเมตรต่อชั่วโมง

คลื่นยักษ์ชนิดนี้มักเกิดขึ้นในมหาสมุทรแปซิฟิก เพราะเป็นแนวที่มีการเกิดแผ่นดินไหวและภูเขาไฟใต้มหาสมุทรมาก อีกทั้งยังล้อมรอบด้วยร่องน้ำลึกก้นมหาสมุทรที่เกิดจากแผ่นดินโลกมุดตัว จุดเกิดคลื่นยักษ์ในมหาสมุทรแปซิฟิกอยู่บริเวณร่องน้ำลึกก้นมหาสมุทรนอกชายฝั่งอลาสกา หมู่เกาะคูริล ทวีปอเมริกาใต้ โดยเฉพาะแปซิฟิกตอนกลางและรัสเซีย ประมาณว่าร้อยละ 80 ของคลื่นยักษ์ที่เกิดทั้งหมดอยู่บริเวณ Pacific Seismic Belt ส่วนพื้นที่ที่เกิดคลื่นยักษ์บ่อยครั้งคือหมู่เกาะฮาวาย(เกิดขึ้นทุกปี)

จุดอื่นที่เกิดความเสี่ยงจากสุนามิ ก็อย่างเช่นหลายรัฐในสหรัฐอเมริกา ได้แก่ แคลิฟอร์เนีย โอเรกอน วอชิงตัน

คลื่นยักษ์มีแรงปะทะสูงและก่อให้เกิดความเสียหายต่อบ้านเรือน ชีวิต และทรัพย์สินเป็นจำนวนมาก เหตุการณ์ความเสียหายที่เกิดจากคลื่นยักษ์ครั้งร้ายแรง เช่นเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ.2537 แผ่นดินไหวที่เกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย วัดได้ 7.2-7.8 ริกเตอร์ ทำให้เกิดคลื่นยักษ์ขนาดใหญ่ มีผู้เสียชีวิตกว่า 200 คน หรือเมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ.2541 เกิดแผ่นดินไหววัดได้ 7.1 ริกเตอร์ ที่ปาปัวนิวกินี จากนั้นได้เกิดคลื่นยักษ์ตามมาจนมีผู้เสียชีวิตกว่า 2,000 คน

เพื่อป้องกันความเสียหายจากคลื่นยักษ์ จึงมีการตั้งศูนย์เตือนภัยคลื่นยักษ์ขึ้นคือ ศูนย์เตือนภัยสุนามิอลาสกา(ATWC) ตั้งอยู่ที่อลาสก้า รับผิดชอบพื้นที่อลาสก้า บริติช โคลัมเบีย วอชิงตัน โอเรกอน และแคลิฟอร์เนีย และศูนย์เตือนภัยสุนามิภาคพื้นแปซิฟิก รับผิดชอบพื้นที่ฮาวายและแปซิฟิก

สำหรับกรณีของประเทศไทยนั้น นายสมิทธ ธรรมสโรช ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี อดีตอธิบดีกรมอุตุนิยมวิทยา ได้เคยกล่าวเอาไว้เกี่ยวกับแนวโน้มที่สุนามิจะเกิดในประเทศไทยไว้เมื่อปลายเดือนสิงหาคม 2541 หลังจากเกิดเหตุการณ์สุนามิในปาปัวนิวกินีว่า จากการวิเคราะห์เบื้องต้น(ของนักวิชาการด้านแผ่นดินไหว) สุนามิอาจเกิดขึ้นในทะเลอันดามันตอนบนและมีผลกระทบต่อชายฝั่งทะเลทิศตะวันตกของไทย โดยอาจเกิดขึ้นได้ในจุดที่เคยเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่มาแล้ว 2-3 จุด ในทะเลอันดามัน ทั้งนี้ในอดีตมีประวัติการเกิดแผ่นดินไหวทิ้งระยะห่างหลายสิบปี คล้ายคลึงกับการเกิดแผ่นดินไหวในประเทศปาปัวนิวกินี

นอกจากนี้ จากการวิเคราะห์เพิ่มเติมยังพบว่ามีรอยเลื่อนขนาดใหญ่คือรอยเลื่อนระนองและรอยเลื่อนคลองมะรุม ซึ่งเป็นรอยเลื่อนที่พาดผ่านแผ่นดินและเทือกเขาตะนาวศรีลงไปในทะเลอันดามันทางทิศตะวันตกของชายฝั่งทะเลไทย ซึ่งแนวรอยเลื่อนที่อยู่ในทะเลมีระยะใกล้กับฝั่งทะเลไทยเป็นอย่างมาก ถ้ามีการเกิดแผ่นดินไหวในรอยเลื่อนใหญ่สองรอยเลื่อนนี้มีขนาดรุนแรงเกิน 6.2 ริกเตอร์ ก็จะทำให้เกิดคลื่นสุนามิขนาดใหญ่พัดเข้าหาชายฝั่งทะเลทางทิศตะวันตกของไทยได้ ซึ่งจะก่อให้เกิดความเสียหายใหญ่หลวงได้

เหตุการณ์สำคัญ "สุนามิ" คร่าชีวิตมนุษย์ มีหลายครั้งด้วยกันคือ

1 เมษายน พ.ศ. 2489 เกิดแผ่นดินไหวขนาด 7.3 ริกเตอร์ ในหมู่เกาะเอลูเทียน ในรัฐอลาสกา ก่อให้เกิดคลื่นยักษ์ "สุนามิ" เข้าถล่มหมู่เกาะฮาวาย เป็นผลให้มีผู้เสียชีวิต 159 คน

5 พฤศจิกายน พ.ศ.2493 เกิดแผ่นดินไหวขนาด 8.2 ริกเตอร์ ที่บริเวณชายฝั่งด้านใต้ของอ่าวกัมชัตกา (ในแถบแปซิฟิก) ที่บริเวณด้านตะวันออกไกลของรัสเซีย ก่อให้เกิดคลื่นสุนามิเป็นบริเวณกว้างทั่วมหาสมุทรแปซิฟิกตอนเหนือ ด้วยความเร็วคลื่นกว่า 500 ไมล์ หรือราว 800 ก.ม.ต่อชั่วโมง

9 มีนาคม พ.ศ.2500 เกิดแผ่นดินไหวขนาด 8.3 ริกเตอร์ ที่หมู่เกาะเอลูเทียน ซ้ำอีก ก่อให้เกิดคลื่นยักษ์ขนาดความสูง 75 ฟุต คลื่นเดินทางไกลเป็นความยาวกว่า 2,440 ไมล์ หรือราว 3,904 ก.ม. ทั่วมหาสมุทรแปซิฟิก ด้วยความเร็วประมาณเกือบ 800 ก.ม.ต่อชั่วโมง

23 พฤษภาคม พ.ศ.2503 สุนามิถล่มฮาวายอีกครั้งอันเนื่องจากแผ่นดินไหวขนาด 8.3 ริกเตอร์ในประเทศชิลี ความเสียหายส่วนใหญ่เกิดในหมู่บ้านฮิโล ของฮาวาย มีผู้เสียชีวิต 61 ราย อาคารบ้านเรือนพังทลายกว่า 537 แห่ง

29 พฤศจิกายน พ.ศ.2518 เกิดแผ่นดินไหวขนาด 7.2 ริกเตอร์ ที่ฮาวายอีกครั้ง ก่อให้เกิดคลื่นสุนามิสูง 47 ฟุต มีผู้เสียชีวิต 2 ราย

17 กรกฎาคม พ.ศ.2541 เกิดแผ่นดินไหวขนาด 7.1 ริกเตอร์ ที่ปลายสุดด้านตะวันตกของทะเลบิสมาร์ค และใน 20 นาทีต่อมา ก่อให้คลื่นสุนามิพุ่งเข้ากระแทกชายฝั่งใส่หมู่บ้านในปาปัวนิวกินี และก่อให้เกิดน้ำท่วมเป็นบริเวณยาวตามริมชายหาด 32 กิโลเมตร มีผู้เสียชีวิต 2,202 ราย บาดเจ็บ 1,000 ราย ประชาชนกว่าหมื่นคนที่รอดชีวิตต้องไร้ที่อยู่อาศัย

26 ธันวาคม 2547 เกิดแผ่นดินไหวขนาด 9.1 ริกเตอร์ ที่เกาะสุมาตรา อินโดนีเซีย เกิดคลื่นสุนามิ (สูงกว่า 11 เมตร ต่อชายฝั่ง จ.พังงา: ข้อมูลล่าสุด) ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตมากกว่าหนึ่งแสนห้าหมื่นราย ทั้งในอินโดนีเซีย อินเดีย ศรีลังกา มาเลเซีย พม่า ไทย และประเทศฝั่งอาฟริกาตะวันออกอีกหลายประเทศ

**************************************************************

แหล่งข้อมูลอ้างอิง: มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับประจำวันที่ วันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2547-6 มกราคม พ.ศ. 2548 ปีที่ 25 ฉบับที่ 1272

**************************************

4 มกราคม 2548

By DMH Staff กรมสุขภาพจิต

Views, 8400