ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

ประเมินการดื่มสุรา

ประเมินการดื่มสุรา (ด้วยตนเองเบื้องต้น)

โดย น.พ.ทรงเกียรติ ปิยะกะ

อาจารย์พิเศษ หลักสูตรมหาบัณฑิตสาขาวิทยาการเสพติด

บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล

บทความที่จะนำเสนอในวันนี้เป็นเรื่องราวที่ต่อเนื่องจากคราวที่แล้ว “สู่....ชีวิตไร้พิษสุรา” โดยเป็นเนื้อหาสาระที่ทีมงานกรมสุขภาพจิตต้องการให้ท่านผู้อ่านประเมินตนเองเบื้องต้นเกี่ยวกับการดื่มสุราของตัวท่านเองหรือคนใกล้ชิด มีหลายท่านที่ประสบปัญหาว่าดื่มเหล้าแล้วมักไม่คิดว่าตนเองเมาหรือคิดว่าเป็นการดื่มเพียงเล็กน้อย (อย่างที่เป็นข่าวหน้าหนังสือพิมพ์หลายฉบับของดาราชื่อดังเมื่อเช้านี้ (22 ก.พ. 2548) ซึ่งอาจจะเป็นการคิดเข้าข้างตนเองว่าตนนั้นได้ดื่มเพียงเล็กน้อยเท่านั้นเอง ซึ่งในทางการแพทย์อาจจะเข้าขั้นเป็นปัญหาได้ ลองทำดู ถ้าพบว่ามีปัญหาสามารถขอรับบริการเบื้องต้นที่คลินิกจิตเวช หรือบางแห่งอาจจะมีคลินิกอดเหล้าโดยตรง ซึ่งท่านสามารถขอรับบริการได้ ตามโรงพยาบาลของรัฐทุกแห่ง ตั้งแต่สถานีอนามัย โรงพยาบาลอำเภอ โรงพยาบาลประจำจังหวัด โรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลจิตเวชทุกแห่งทั่วประเทศ และโรงพยาบาลสังกัดมหาวิทยาลัยได้

โดยแบบประเมินที่จะนำเสนอมีสองแบบ แบบแรกเป็นแบบประเมินอย่างสั้นเพื่อประเมินว่าการดื่มของท่านมีปัญหาหรือไม่ (เหมะสำหรับบางคนที่มักจะบอกว่า “ดื่ม แต่ไม่เป็นไร ไม่เมา ไม่มีปัญหา” อะไรทำนองนี้ แบบประเมินนี้มีชื่อเรียกว่า CAGE Test โดยผู้ประเมินอาจจะเป็นผู้บำบัด (บุคลากรสาธารณสุข) หรือผู้ประเมินเป็นผู้ที่ดื่มสุราเอง ก็สามารถประเมินได้ด้วยตัวเอง ดังนี้

แบบประเมินเพื่อการวินิจฉัยเบื้องต้น (1) CAGE Test

คุณมีอาการต่อไปนี้หรือไม่?

………..คุณเคยคิดที่จะดื่มให้น้อยลงหรือไม่?

………..คุณเคยอารมณ์เสียหรือโมโห เมื่อมีคนท้วงติงการดื่มของคุณหรือไม่?

………..คุณไม่สบายใจ ตำหนิตนเองคิดว่าตนเองไม่ดีเพราะยังดื่มเหล้าอยู่หรือไม่?

………..คุณต้องดื่มเหล้าตั้งแต่หัววันหรือไม่?

ถ้าตอบว่า “ใช่” น้อยกว่า 2 ครั้ง หมายความว่า "ไม่มีปัญหาในการดื่มเหล้า"

ถ้าตอบว่า “ใช่” 2 ครั้งหรือมากกว่า หมายความว่า"มีปัญหาในการดื่มเหล้า"

ในแบบประเมินแบบที่สองนี้เป็นการประเมินที่ถามรายละเอียดมากขึ้น ซึ่งใช้ประเมินเพื่อดูว่าท่านดื่มเข้าขั้นติดเหล้าหรือเปล่า เพราะบางคน “ดื่มเป็นนิจจนคนใกล้ชิดกังวล” สามารถนำแบบประเมินนี้ไปประเมินเพื่อเป็นสิ่งยืนยันว่า “ถึงเวลาพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อการบำบัด” แล้วหรือยัง โดยแบบประเมินรายละเอียดเพื่อยืนยันจากแบบประเมินแรกนี้มีชื่อว่า Michigan Alcoholism Screening Test

แบบประเมินเพื่อการวินิจฉัยเบื้องต้น (2) Michigan Alcoholism Screening Test (MAST)

1. คุณคิดว่า คุณดื่มเหล้าตามปกติ หมายถึงดื่มเท่าคนอื่น ใช่หรือไม่?

ใช่…………….. ได้ 0 คะแนน

ไม่ใช่………….. ได้ 2 คะแนน

2. เมื่อคืนดื่มเหล้า พอตื่นนอนตอนเช้า จำไม่ได้ว่าเมื่อคืนไปทำอะไรมาบ้าง ใช่หรือไม่?

ใช่…………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่ใช่………….. ได้ 0 คะแนน

3. ญาติพี่น้อง หรือเพื่อนฝูงเคยเป็นห่วงหรือเคยตำหนิคุณเรื่องดื่มเหล้าหรือไม่?

เคย…………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

4. คุณสามารถหยุดดื่มได้ หลังจากได้ดื่มไปแล้ว 1 ถึง 2 ดริ้งก์

หยุดดื่มได้.………….. ได้ 0 คะแนน

หยุดไม่ได้………….. ได้ 2 คะแนน

5. คุณเคยรู้สึกว่า ตัวเองประพฤติตัวผิดหลังจากที่ได้ดื่มเหล้า

เคยรู้สึก.………….. ได้ 1 คะแนน

ไม่เคยรู้สึก………….. ได้ 0 คะแนน

6. ญาติพี่น้องและเพื่อนฝูง คิดว่าคุณดื่มเหล้าได้เหมือนคนปกติทั่วไปใช่หรือไม่?

ใช่.………….. ได้ 0 คะแนน

ไม่ใช่………….. ได้ 2 คะแนน

7. เวลาคุณดื่มเหล้า คุณสามารถเลิกดื่มได้ทันทีเวลาที่คุณต้องการจะเลิกดื่ม

เลิกได้.………….. ได้ 0 คะแนน

เลิกไม่ได้………….. ได้ 2 คะแนน

8. คุณเคยเข้ากลุ่มนิรนาม (Alcoholic Anonymous; AA) หรือคุณเคยเข้ารับการบำบัดรักษาเพื่อเลิกดื่มเหล้าหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 5 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

9. คุณเคยทะเลาะ พิพาท ชกต่อยกับคนอื่นเพราะฤทธิ์เหล้าหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 1 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

10. คุณดื่มเหล้าแล้วเป็นที่รำคาญหรือก่อปัญหาให้แก่คนที่อยุ่ใกล้เคียงกัน ใช่หรือไม่?

ใช่.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่ใช่………….. ได้ 0 คะแนน

11. ญาติพี่น้อง หรือแฟนคุณเคยไปปรึกษาคนอื่นเพื่อให้ช่วยคุณเลิกดื่มเหล้าหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

12. เพื่อคุณเคยเลิกคบกับคุณเพราะการดื่มเหล้าของคุณหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

13. การดื่มเหล้าทำให้คุณเกิดมีปัญหาที่ที่ทำงานหรือสถานที่ศึกษา ใช่หรือไม่?

ใช่.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่ใช่………….. ได้ 0 คะแนน

14. คุณเคยถูกให้พักงานหรือปลดออกจากงาน เพราะดื่มเหล้าหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

15. คุณเคยละเลยพันธะที่มีต่อครอบครัวหมายถึงละทิ้งครอบครัวเป็นเวลาติดต่อกัน 2 วัน หรือมากกว่านั้น เพราะเอาแต่ดื่มเหล้าอยู่อย่างเดียวหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

16. คุณเริ่มเหล้าก่อนเที่ยงวันเป็นประจำ ใช่หรือไม่?

ใช่.………….. ได้ 1 คะแนน

ไม่ใช่………….. ได้ 0 คะแนน

17. เคยมีแพทย์บอกว่า คุณเป็นโรคตับเพราะพิษสุรา หรือโรคตับแข็งหรือไม่? หรือคุณป่วยเป็นโรคตับมีดีซ่าน ตัวเหลือง ท้องมาน (มีน้ำในช่องท้อง) หรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

18. หลังจากดื่มเหล้าติดๆ กัน คุณเคยหรือไม่ที่มีอาการมือสั่นตัวสั่นประสาทหลอนได้มีอาการหูแว่วคือได้ยินเสียงทั้งๆ ที่ไม่มีสิ่งของหรือผู้คนปรากฎตัวอยู่ในที่นั่น

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

19. คุณเคยขอคำปรึกษาเพื่อขอความช่วยเหลือเพื่อจะเลิกดื่มเหล้าหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 5 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

20. คุณเคยป่วยจากการดื่มเหล้าจนขนาดต้องเข้ารักษาในโรงพยาบาลหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 5 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

21. คุณเคยป่วยเป็นโรคจิตหรือโรคประสาทเพราะการดื่มเหล้าจนต้องเข้าโรงพยาบาลหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

22. คุณเคยมีปัญหาทางจิตเพราะเรื่องดื่มเหล้า จนถึงกับต้องปรึกษาจิตแพทย์ นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ หรือพระสงฆ์ หรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

23. คุณเคยถูกจับเพราะขับรถขณะที่เมาอยู่หรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

24. คุณเคยถูกศาลบังคับให้รักษาเพื่อให้คุณเลิกเหล้า หรือคุณเคยถูกจับและถูกฟ้องเพราะความประพฤติที่เกิดการการดื่มของคุณ หรือคุณเคยถูกศาลพิพากษาให้เป็นคนไร้สมรรถภาพเพราะการดื่มเหล้าของคุณหรือไม่?

เคย.………….. ได้ 2 คะแนน

ไม่เคย………….. ได้ 0 คะแนน

ผู้ถูกประเมิน ได้คะแนนรวม…………….คะแนน

ถ้าได้คะแนนรวม 3 คะแนน หรือน้อยกว่า แสดงว่า "ไม่มีปัญหาในเรื่องดื่มเหล้า"

ถ้าได้คะแนนรวม 4 คะแนน แสดงว่า "มีปัญหาในเรื่องการดื่มเหล้า"

ถ้าได้คะแนนรวม 5 คะแนน หรือมากกว่า แสดงว่า "ติดเหล้า"

ถ้าท่านที่ถูกประเมินมีคะแนนรวมอยู่ในระดับ ตั้งแต่ 4 คะแนน ขึ้นไป ท่านควรจะพบแพทย์เพื่อรับการบำบัดจากสถานพยาบาลใกล้บ้านท่าน ยิ่งถ้าท่านมีคะแนนตั้งแต่ 5 ขึ้นไป ถือว่า "วิกฤตต่อการดื่ม" ซึ่งแสดงว่าท่านได้อยู่ในภาวะ "ติดเหล้า" แล้ว ท่านต้องพบแพทย์เพื่อรับการบำบัดโดยด่วน

ด้วยความปรารถนาดีจาก ทีมงานกรมสุขภาพจิต

======================================

โดย น.พ.ทรงเกียรติ ปิยะกะ อาจารย์พิเศษ หลักสูตรมหาบัณฑิตสาขาวิทยาการเสพติด บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล

*******************************************

แหล่งข้อมูล: จาก หนังสือ สู่...ชีวิตไร้พิษสุรา คู่มือบำบัดผู้ดื่มผิดปกติ หน้า 15-17

22 February 2548

By น.พ.ทรงเกียรติ ปิยะกะ อาจารย์พิเศษ หลักสูตรมหาบัณฑิตสาขาวิทยาการเสพติดบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล

Views, 9861