ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับโรคซึมเศร้า(1)

เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับโรคซึมเศร้า (1)

โดย พญ.สมรัก ชูวานิชวงศ์ เรียบเรียง/ปรับเนื้อหา


โรงพยาบาลศรีธัญญา และ สมาคมเพื่อผู้บกพร่องทางจิต

คนทั่วไปมักจะคิดว่าตนเข้าใจโรคซึมเศร้า เพราะเคยรู้สึก “เศร้าใจ” เป็นบางช่วงเวลา หรือเคยมีบางสิ่งบางอย่างทำให้เขารู้สึกเสียใจมาบ้างแล้ว แต่ผู้ที่เป็นโรคซึมเศร้ารู้ว่าความหมายที่แท้จริงแตกต่างจากนี้และรุนแรงกว่านั้น

โรคซึมเศร้าเป็นภาวะการเจ็บป่วยอย่างหนึ่ง ที่มีผลกระทบต่อความรู้สึกของบุคคลทำให้เกิดสภาพอารมณ์ที่เบื่อหน่าย หดหู่ เศร้า อย่างต่อเนื่องยาวนาน ส่งผลอย่างรุนแรงต่อความสามารถของบุคคลนั้นในการดำเนินชีวิตตามปกติ

โรคซึมเศร้านั้นเป็นอาการที่มากกว่าความรู้สึกเศร้าเพียงเล็กน้อย โรคนี้มีผลรุนแรงต่อชีวิตของผู้ที่ป่วยเป็นโรคนี้ ทำให้เขาไม่สามารถชื่นชมหรือสนใจสิ่งต่างๆ ซึ่งทำให้พวกเขารู้สึกว่าถูกตัดขาดจากโรคภายนอกและถูกแยกออกจากครอบครัวและเพื่อน ผู้ป่วยจะมองทุกสิ่งทุกอย่างในแง่ลบ

ผู้ที่ป่วยเป็นโรคซึมเศร้าเล่าถึงประสบการณ์การเป็นโรคนี้ว่ามีความรู้สึกราวกับอยู่ในสถานที่ห่างไกลในโลกของตนเอง รู้สึกว่าประสาทสัมผัสไม่รับรู้อะไร ยากที่จะทำสิ่งที่เคยทำได้โดยง่าย และเพลิดเพลิน เช่น การทำอาหาร แม้แต่การตื่นนอนในเวลาเช้าและอาบน้ำก็ดูเป็นสิ่งที่ยากเย็นแสนเข็ญ

หากได้มีการวินิจฉัยโรค การรักษาจะได้ผลดี เป็นที่น่าเสียดายที่มีหลายคนป่วยเป็นโรคซึมเศร้าและไม่ขอความช่วยเหลือ การเข้าใจอาการเหล่านี้ว่าเป็นอาการของการเจ็บป่วยที่สามารถรักษาให้หายได้ เป็นขั้นแรกในการต่อสู้กับโรคซึมเศร้า

เพราะเหตุใดโรคซึมเศร้าจึงเป็นโรคที่ยากที่จะรู้ได้ เมื่อเกิดอาการซึมเศร้าหลายคนคิดว่าอาการต่างๆ เหล่านี้เกิดจากสาเหตุอื่นๆ หากมีอารมณ์ “หดหู่” อยู่เรื่อยๆ หรือมีความคิดในแง่ลบอยู่ตลอดจะทำให้บางคนคิดว่า “ฉันเป็นอย่างนี้แหละ” หรือ “โลกก็เป็นอย่างนี้และ”

บางคนมีประสบการณ์กับโรคซึมเศร้าโดยการมีอาการเจ็บปวด ปัญหาการย่อยอาหารหรือปวดศีรษะ ทำให้คิดว่าตนมีปัญหาสุขภาพร่างกายบางประการ อาการที่ผู้ป่วยมีนั้นอาจดูยากที่จะบรรยายได้ เพราะความกลัวที่จะถูกมองว่าเป็นโรคประสาทหรือจะไม่มีใครยอมรับฟัง บางคนจึงไม่ค่อยอยากบอกแพทย์หรืออธิบายอาการโดยละเอียดการที่จะขอความช่วยเหลือต้องอาศัยความกล้าที่จะพูดแบบตรงไปตรงมา โดยเฉพาะเมื่อคุณไม่แน่ใจว่าคนอื่นจะมีปฏิกิริยาต่อคุณอย่างไร

การที่จะรู้ว่าตนเป็นโรคซึมเศร้าบางครั้งก็เป็นได้ยาก เนื่องจากเกิดอาการซึมเศร้าในขณะที่ป่วยเป็นโรคอื่นที่เรื้อรัง เช่น เบาหวาน ถุงลมโป่งพอง อัมพฤกษ์ อัมพาต บางคนเจ็บป่วยด้วยโรคจิตเวชอื่นๆ ที่เรื้อรัง เช่น โรคจิตเภท โรควิตกกังวล แพทย์ที่ดูแลอยู่ก็อาจละเลยอาการของโรคซึมเศร้า เพราะมุ่งความสนใจอยู่กับโรคที่เป็นอยู่ก่อน แต่ถ้าแพทย์วินิจฉัยโรคซึมเศร้าได้แล้วจำเป็นต้องรักษาโรคซึมเศร้านั้นด้วย

การที่สังคมขาดความเข้าใจและมีอคติทางลบต่อการป่วยเป็นโรคซึมเศร้า ทำให้บางคนไม่กล้าขอความช่วยเหลือ เขาอาจคิดว่าการยอมรับว่าป่วยด้วยโรคทางจิตเวชนั้นเป็นเรื่องน่าอับอายหรือถูกมองว่าเป็นคนล้มเหลว จึงเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องทำความเข้าใจว่าโรคซึมเศร้าเป็นการเจ็บป่วยอย่างหนึ่ง ไม่ใช่ความผิดของใครและที่สำคัญเป็นโรคที่รักษาได้

โรคซึมเศร้ามีอาการอย่างไรบ้าง

การรู้สึกโศกเศร้าเมื่อเกิดเหตุการณ์ที่น่าเศร้าย่อมเป็นเรื่องธรรมดา แต่ผู้ป่วยเป็นโรคซึมเศร้าอาจรู้สึกอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีสาเหตุ อย่างน้อยสองสัปดาห์ และไม่สามารถทำให้หายเศร้าได้

โรคซึมเศร้ามีอาการได้หลากหลายและจะมีผลต่อแต่ละคนในหลายๆ ลักษณะ

บุคคลนั้นอาจมีอาการเหล่านี้ โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน:

1. รู้สึกเศร้ามาก วิตกกังวล กระสับกระส่ายหรือร้องไห้ได้ง่าย

2. ไม่ค่อยมีสมาธิหรือตัดสินใจในเรื่องง่ายๆได้ยาก

3. ไม่สนใจในสิ่งที่เคยสนใจ และไม่มีแรงจูงใจหรือไม่อยากจะยุ่งกับคนอื่น

4. เคลื่อนไหวและพูดช้า

5. นอนไม่ค่อยหลับหรือนอนมากเกินไปแต่ก็ยังคงรู้สึกเหนื่อย

6. ตื่นเช้ากว่าปกติ

7. น้ำหนักลดหรือน้ำหนักเพิ่มและไม่สนใจในการรับประทานอาหาร

8. ไม่สนใจเรื่องทางเพศ

9. มุ่งมั่นและคิดที่จะฆ่าตัวตาย รู้สึกหมดหวังรู้สึกผิดและชีวิตไร้ความหมาย

10. วิตกกังวลเกี่ยวกับปัญหาด้านร่างกายโดยไม่มีสาเหตุ

ผู้ที่ป่วยเป็นโรคซึมเศร้ากล่าวว่าอาการจะมีมากในช่วงเช้า ซึ่งทำให้เขาไม่มีแรงจูงใจที่จะทำอะไร “ยากที่จะลงมือทำอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน”

อาการซึมเศร้านั้นมีหลายระดับตั้งแต่อาการระดับน้อย ปานกลาง และรุนแรง ในบางกรณีโรคซึมเศร้าอาจมีอาการโรคจิต (Psychosis) เช่น อาการหลงผิดและประสาทหลอนร่วมด้วย

อาการซึมเศร้าในรูปแบบอื่น

โรคซึมเศร้าอย่างอ่อนแต่เรื้อรัง คือ อาการซึมเศร้าระดับน้อยที่อาการเกิดขึ้นแบบค่อยเป็นค่อยไป เป็นระยะเวลาหลายเดือนหรือหลายปี

อาการซึมเศร้าหลังคลอด เป็นอาการซึมเศร้าที่เกิดขึ้นกับแม่หลังกำเนิดบุตร

โรคอารมณ์แปรปรวน อาการซึมเศร้าเป็นลักษณะหนึ่งของโรคอารมณ์แปรปรวน กล่าวคือผู้ป่วยจะมีอารมณ์ที่แปรปรวนต่างกันมาก คือรู้สึก “อารมณ์ดีมากๆ” และตื่นเต้นมากเกินไปหรือมีอารมณ์ที่ “เศร้า” และซึมเศร้ามากสลับกันเป็นช่วง ยาที่ใช้รักษาโรคอารมณ์แปรปรวนได้แก่ ยาปรับอารมณ์ให้สมดุลและยาต้านเศร้า

โรคอารมณ์ผิดปกติที่ขึ้นอยู่กับสภาวะอาการ คือการที่ผู้ป่วยมีอาการโรคซึมเศร้าในบางฤดูโดยเฉพาะในฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาว

*******************************************

ตอนหน้าเป็น โรคซึมเศร้ามีสาเหตุเกิดจากอะไร

ดาราสเตลลา ศรีสังคม แปล

พญ.สมรัก ชูวานิชวงศ์ เรียบเรียง/ปรับเนื้อหา

โรงพยาบาลศรีธัญญา และ สมาคมเพื่อผู้บกพร่องทางจิต

*******************************************

แหล่งข้อมูล: จาก คู่มือสำหรับผู้ที่ต้องดำเนินชีวิต กับ โรคซึมเศร้า และสมาคมเพื่อผู้บกพร่องทางจิต โรงพยาบาลศรีธัญญา กรมสุขภาพจิต

2 มีนาคม 2548

By โดย พญ.สมรัก ชูวานิชวงศ์ เรียบเรียง/ปรับเนื้อหา

Views, 4226