ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

สุขภาพจิตและวิจารรณ์หนังเรื่อง Be with You

สุขภาพจิตและวิจารรณ์หนังเรื่อง Be with You

โดย ผศ.นพ. สุขเจริญ ตั้งวงษ์ไชย /และ พญ. พรพิมล ปฏิพัทธ์วุฒิกุล


ในช่วงปีที่ผ่านมา คนไทยได้มีโอกาสดูหนังญี่ปุ่นดีๆหลายเรื่องอย่าง Nobody Knows หรือ The Twilight Samurai และ Crying Out For In the Center of The World ที่ทำให้หลายๆคนหลั่งน้ำตาให้กับความรักในรูปแบบต่างๆและการสูญเสียอันเป็นชะตากรรมที่หลีกหนีไม่พ้น

และแล้วก็มาถึงคิวหนังโรแมนติก-ดราม่า-แฟนตาซี ที่มาพร้อมคำโปรยโฆษณาใน movie handbill ว่าเป็น " เจ้าของสถิติรายได้ 2400 ล้านบาทที่ทำให้คนกว่า 3.8 ล้านคนในญี่ปุ่นรักฤดูฝน"

หนังจึงดูจะดึงดูดความสนใจได้ไม่น้อยแม้ว่าจะจำกัดโรงฉายเฉพาะที่ Lido และ House อันเป็น Art house theater ของคนไทย ผมเข้าไปดูพร้อมความคาดหวังหลังจากดูข้อมูลใน net แล้วพบว่าเป็นหนังเรียกน้ำตาคนดู แม้จะทำใจไว้อยู่บ้างว่าหนังญี่ปุ่นไม่เคยแรงขนาดทำคนดูร้องไห้ค่อนโรงแบบหนังเกาหลีอย่าง Il mare หรือ Wind Struck อย่างมากก็คงได้ระดับเดียวกับ Love Letter ของผู้กำกับชุนจิ อิไว ที่ทำคนดูซึมลึกหลังจากดูหนังจบ

ใช่ครับ หนังเรื่องนี้ไม่โศกขนาด Crying Out For In the Center of The World แต่ให้ความรู้สึกอบอุ่นกับหัวใจเมื่อเดินออกจากโรงภาพยนตร์มากกว่า

Be with you เล่าเรื่อง หนุ่มหม้าย Takumi ผู้อาศัยอยู่กับ Yuji ลูกชายอายุ 6 ขวบหลังจากเสียภรรยาสาว Mio เมื่อฤดูใบไม้ผลิในปีก่อน พ่อลูกคู่นี้อยู่ด้วยความหวังที่ Mio สัญญาโดยการเขียนไว้ในสมุดภาพเพื่อเป็นที่ระลึกกับ Yuji ว่าเธอไปที่ดาว Archive และจะกลับมาหาพวกเขาเมื่อฝนมาในปีถัดไป หนังปูพื้นให้เราเข้าใจว่า Takumi ยังอยู่ในความโศกเศร้าจากการสูญเสีย Mio เงอะงะต้องการความช่วยเหลือจากเพื่อนร่วมงาน และดูจะทำหน้าที่พ่อของลูกหรือพ่อบ้านที่ดูแลความเป็นไปในบ้านได้ไม่สมบูรณ์ เช่น การปล่อยบ้านรก ทำอาหารรสชาติไม่ได้เรื่อง เลือกเสื้อผ้าที่สวมใส่ผิดฤดู เป็นต้น

นอกจากนี้เขายังเป็นคนที่ชอบอยู่คนเดียวไม่ชอบไปในที่มีคนเยอะๆ และเป็นโรคประหลาด มักจะหมดสติถ้าต้องใช้แรงหนักๆหรือเครียดจัด เขาต้องไปหาหมอที่ดูท่าทางน่าจะเป็นจิตแพทย์ (เพราะดูแล Takumi ด้วยวิธีการพูดคุยตลอด ) ส่วน Yuji เด็กน้อยก็ต้องทำหน้าที่เป็นเพื่อนพ่อ และคอยวันที่แม่จะกลับมา Yuji มีความฝังใจว่าเขาเป็นสาเหตุที่ทำให้แม่ต้องจากไป เพราะได้ยินผู้ใหญ่พูดกันอย่างนั้น Yuji พยายามจับตุ๊กตาไล่ฝนแขวนกลับหัว เพื่อให้ฝนตกไวๆแล้วแม่จะกลับมา สองพ่อลูกชอบออกไปเดินเล่นในป่าใกล้บ้าน เพื่อระลึกถึงวันเวลาเก่าๆที่พ่อแม่ลูกสามคนเคยทำกันอยู่เป็นประจำ ในวันฝนตกและครบรอบวันตายของ Mio สองพ่อลูกไปเดินป่า Yuji พยายามค้นหา กล่อง capsuleความลับที่เขาและแม่เคยแอบซ่อนไว้ในบ้านร้าง กล่องนี้เป็นความลับที่ตัว Yuji เองและพ่อไม่รู้ว่าข้างในมีอะไรซ่อนอยู่

และแล้วปาฎิหารย์ก็เกิดขึ้น หญิงสาวหน้าตาเหมือน Mio ก็ปรากฏตัวขึ้นที่นั่น เธอไม่รู้ว่าตนเองเป็นใคร ทำไมจึงมาอยู่ที่นั่น เธอรับรู้จากสองพ่อลูกว่าเธอคือ Mio ที่สองคนรอคอยกันอยู่ เธอรับรู้ว่าความสุขเริ่มกลับมาในครอบครับนี้ เธอเริ่มค้นหาความเป็นมาและความรักของ Takumi กับ Mio พร้อมกับคำตอบว่าเธอคือใครและมาอยู่ที่นั่นได้อย่างไร เธอพาคนดูไปรับรู้เรื่องราวซาบซึ้งและอิ่มเอิบในใจ แม้ว่าเธอจะต้องกลับไปเมื่อฤดูร้อนย่างกรายเข้ามา

Be with you ดัดแปลงจากนิยาย best-seller " Ima, Ai ni Yukimasu" ของ Takuji Ichikawa ที่เป็นผลงานการกำกับเรื่องแรกของ Nobuuhiro Doi หนังถ่ายทอดเรื่องราวด้วยภาพที่สวยงามสดชื่นผ่านฤดูใบไม้ผลิ ป่าสีเขียว ดนตรีประกอบไพเราะ ( โดยเฉพาะtheme เอกที่ชื่อ Hana ) เครื่องแต่งกายสีสะอาดตาของตัวละครเอกชายหญิง หนังเสนอประเด็นเรื่องการสูญเสียคนที่เป็นที่รักของตัวละครพ่อลูกที่เปราะบางและยังต้องการการดูแล แม้เวลาจะผ่านไปเป็นปี Takumi ก็ยังอยู่ในความโศกเศร้าซึ่งเราก็อาจจะพบได้ในชีวิตจริง ความรู้สึกอันนี้อาจอยู่ยาวนานถ้าขาดกลไกการสนับสนุนทางสังคมที่ดีพอ การที่ Takumi ไม่ชอบออกสังคมจึงดูจะทำให้เขาผ่านพ้นความรู้สึกสูญเสียได้ยากขึ้น ในขณะที่ Yuji ยังเด็กเกินกว่าที่จะเข้าใจถึงความหมายของการตายจากไปของแม่

เป็นธรรมชาติของเด็กที่จะเข้าใจว่าแม่จากไปอยู่ที่อื่น และอาจจะกลับมา การสร้างจินตนาการและการรอคอยปาฎิหารย์เป็นกลไกทางจิตของเด็กที่จะปรับตัวกับการสูญเสียพ่อแม่ Yuji อยู่กับสมุดภาพ การรอคอยฝน พร้อมกับความรู้สึกผิดในใจด้วยความคิดว่าตนเองเป็นเหตุให้แม่ตาย ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่พบได้ในเด็กเล็กที่มักจะยึดตนเองเป็นศูนย์กลางและคิดว่าสิ่งต่างๆที่เกิดขึ้นรอบตัวเกี่ยวข้องกับตนเอง ประเด็นนี้หนังยังเล่าไม่ชัดเจนนักว่า Mio ตายจากสาเหตุใด ในทางการแพทย์โรคที่เกี่ยวข้องกับการมีบุตรแล้วทำให้เสียชีวิต ไม่น่าจะเกิดภายหลังที่ Yuji มีอายุถึง 5 ขวบแล้ว จึงเป็นไปได้สูงที่ Mio จะเป็นโรคร้ายอื่นที่ไม่เกี่ยวกับการให้กำเนิด Yuji

อย่างไรก็ตามก่อนที่ Yuji จะเสียแม่ไปในหนที่สองหลังจากสิ้นสุดฤดูใบไม้ผลิ Mio บอกกับ Yuji ว่าเธอไม่ได้ตายเพราะ Yuji แต่เลือกที่จะมีเขาด้วยความรักที่มีให้ Takumi Yuji คือผลิตผลแห่งความรักที่แม่มีให้พ่อ และให้ Yuji ดูแลพ่อแทนเธอ ส่วน Takumi การสูญเสีย Mioในครั้งที่สองทำให้เขาผ่านพ้นความโศกเศร้าไปได้ กล่อง capsule ความลับได้เปิดเผยเรื่องราวที่เขาไม่เคยรู้มาก่อนว่า Mio รักเขามากขนาดที่เลือกที่จะอยู่กับเขา (Be with you) แม้รู้และสามารถเลือกชะตากรรมที่เธอเองรู้อยู่แก่ใจแล้วก็ตาม

หนังไม่ได้ต้องการจะบอกว่าการพลัดพรากคือทุกข์ แต่จะเล่าความสุขและความทุกข์เปรียบเทียบกับฤดูกาล บทหนังเลือกเดือนหก เวลา 6 สัปดาห์ ตุ๊กตาไล่ฝน 6 ตัวเป็นสัญลักษณ์เกี่ยวโยงกับช่วงฤดูใบไม้ผลิ เพราะมันเป็นช่วงเวลาที่อากาศดีที่สุดในสี่ฤดู มันคือช่วงเวลาของความสุข แต่ก็มีจุดสิ้นสุด และก็จะกลับมาใหม่ในปีถัดไป เหมือนเพลง Live and learn ที่หลายคนคงคุ้นหู ความรู้สึกเหล่านี้ไม่อยู่นิ่งและไม่อยู่กับเราตลอดไปหรอก แต่ความทรงจำที่ดี ( จดหมาย 47 ฉบับ ) การมีสิ่งทดแทนหรือตัวแทนของ Mio ( Yuji ) คือกำลังชีวิตที่ทำให้ Takumi มีชีวิตอยู่ไปได้ หลายคนร้องไห้หลายตลบ บางคนรวมทั้งตัวผมเองซาบซึ้งแต่ไม่ต้องปาดน้ำตา เดินออกจากโรงด้วยความอิ่มใจในพลังของความรัก นี่คือหนังโรแมนติกที่เติมพลังชีวิตให้กับหลายๆคนได้

*******************************************

โดย ทีมสุขภาพจิต ผศ.นพ. สุขเจริญ ตั้งวงษ์ไชย /และ พญ. พรพิมล ปฏิพัทธ์วุฒิกุล

2 มิถุนายน 2548

By โดย ผศ.นพ. สุขเจริญ ตั้งวงษ์ไชย /และ พญ. พรพิมล ปฏิพัทธ์วุฒิกุล

Views, 4524