ขอน้อมเกล้าฯถวายอาลัยส่งดวงพระวิญญาณพระองค์ เสด็จฯสู่สวรรคาลัย ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าข้าราชการ และลูกจ้าง กรมสุขภาพจิต

สุขภาพจิตนี้ขายไม่ได้ แม้แต่ให้ก็ยาก แต่ว่าจะต้องเพาะ

พระบรมราโชวาท: ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรแก่บัณฑิตมหาวิทยาลัยมหิดล ปี พ.ศ. 2522
วิสัยทัศน์: เป็นองค์กรหลักด้านสุขภาพจิต เพื่อประชาชนมีสุขภาพจิตดี มีความสุข
พันธกิจ 1: สร้างการมีส่วนร่วมเพื่อให้ประชาชนในทุกกลุ่มวัย สามารถดูแลสุขภาพจิตของตัวเอง
พันธกิจ 2: สนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตครอบคลุมทุกมิติในทุกระดับ
พันธกิจ 3: พัฒนากลไกการดำเนินงานสุขภาพจิตเพื่อกำหนดทิศทางงานสุขภาพจิตของประเทศ

บทความด้านสุขภาพจิต

สุขภาพจิตและวิจารณ์หนังเรื่อง Unleashed (Danny the dog)

สุขภาพจิตและวิจารณ์หนังเรื่อง Unleashed (Danny the dog)

โดย นพ.ลัญฉน์ศักดิ์ อรรฆยากร /และ ภญ.โมเรศ ศรีบ้านไผ่

ปัจจุบันนี้เรื่องการดูหนังเป็นกิจวัตรของ วัยเด็ก วัยรุ่น ตลอดจนวัยผู้ใหญ่ หลายท่าน ที่มักจะปฏิบัติกันในวันหยุดพักผ่อนกันอย่างแพร่หลาย มีผู้ปกครองหลายท่านรู้สึกเป็นกังวลว่าการดูหนังแต่ละครั้งของบุตรหลานนั้นอาจจะมีปัญหา หรือไม่ทราบจะให้คำแนะนำกับบุตรหลานอย่างไรดี มีหนังหลายเรื่องมีคุณภาพให้แง่คิดด้านสุขภาพจิต ขณะเดียวกันก็มีหนังหลายเรื่องที่อาจจะมีผลต่อสุขภาพจิตของผู้ดู หรือหนังบางเรื่องมีคุณภาพแต่ดูจนจบก็ไม่ทราบว่าผู้สร้างเขาต้องการสื่ออะไรกันแน่

วัตถุประสงค์ของการนำเสนอบทความต่อไปนี้ เป็นความพยายามของทีมงานสุขภาพจิตที่ต้องการจะให้แนวทางสำหรับพ่อแม่ผู้ปกครอง ครู ในการให้คำแนะนำแก่บุตรหลานในขณะที่ไปดูหนังด้วยกัน หรือเพื่อพิจารณาถึงแนวทางในการพูดคุยสื่อสารกับบุตรหลานสำหรับหนังแต่ละเรื่อง (กรณีที่ไม่มีโอกาสไปดูด้วยกัน) การนำเสนอเรื่องราวต่อไปนี้ เป็นบทวิจารณ์หนังด้านสุขภาพจิตโดยทีมงานสุขภาพจิต ได้ให้มุมมองของหนังในแง่ "สุขภาพจิตและภาพยนตร์ Cinema and Mental Health" ดังต่อไปนี้คือ

ในชื่อภาษไทยว่า "คนหมาเดือด" นับว่าเป็นหนังอีกเรื่องหนึ่งของ Louis Leterrier ผู้ผ่านผลงานกำกับหนัง เรื่อง the transporter ในภาพยนต์เรื่องนี้ นำแสดงโดย Jet Li เป็นแนว action ที่การดำเนินเรื่องน่าติดตามเขย่าอารมณ์และมีมุมมองทางสุขภาพจิตที่น่าสนใจ เพื่อชี้นำถึงคุณค่าของชีวิต ครอบครัวความรัก และการเอาชีวิตรอด

นำเรื่องโดย Jet Li ได้รับบทของ Danny ผู้ซึ่งดุร้ายคล้ายสุนัขรับใช้ ที่พร้อมเป็นเครื่องสังหาร ตามคำบัญชาของ Bart (Bob Hoskins) ผู้อ้างตนว่าเป็นลุงผู้มีพระคุณ เลี้ยงดู Danny Bart เป็นหัวหน้าแกงค์ ที่มีอิทธิพล มีกิเลสมากมายทั้งด้านเงินและเพศ วางตนคล้ายมาเฟีย มีสมุนพร้อม เดินทางโดยรถยนต์เข้าข่มขู่รีดไถเงินตามที่ต่างๆ โดยมี Danny คนหมาเดือดเป็นคำตอบสุดท้ายของผู้ที่ต่อต้านเขาเพียงปลดปลอกคอออกแล้วให้คำสั่ง "ฆ่ามัน"

ประเด็นอยู่ที่ Danny สวมใส่ปลอกคอโลหะจะคล้ายสุนัขที่เชื่องมากมีแววตาที่ไร้เดียงสานั้น ไม่ได้รับการศึกษา และขนบต่างๆ ถูกขังในกรง ไม่ทราบตัวตนของตนเอง มีเพียง หนังสือ A-B-C เก่าๆเล่มเดียว ซึ่งเขาสนใจใน ภาพเปียโน (P..Piano) เป็นพิเศษ

ครั้งหนึ่งระหว่างรอทำหน้าที่ เขาได้รู้สึกถึงความเป็นมิตร จาก Morgan Freemanชายชราตาบอด เรียกตนเองว่า Sam เป็น piano tuner กำลังง่วนกับการปรับเสียงเปียโน และขอความช่วยเหลือจาก Danny จนเขาทิ้งหน้าที่เป็นเหตุให้ Bart สมุนถูกทำร้าย และไม่พอใจBart ได้แสดงความโกรธ ดุว่า ให้สมุนทำร้ายร่างกาย Danny ขณะใส่ปลอกคอในลักษณะไร้มนุษยธรรม

Danny ได้มีโอกาสเจอกับ Morgan Freeman (ชายตาบอด)อีกครั้งที่โรงเก็บของเก่าเดิม หลังจากเขารอดชีวิตปางตายจากการเล่นงานของคู่อริของBart ซึ่งเขาคิดว่า Bart ตายแล้ว

และในที่นั้น ชายตาบอดได้ช่วยเขาไว้ฟื้นสติที่บ้านชายตาบอด ด้วยความกลัว ในชุดนอนตัวใหม่ ห้องนอนใหม่ บริบทใหม่ ซึ่งที่นี่ เป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตใหม่ ในครอบครัวที่อบอุ่นDanny สัมผัสได้กับสิ่งที่เรียกว่า บ้าน และครอบครัว คุณค่าแห่งเสียงดนตรี เปียโน ความสุขของชีวิต

โดยลูกสาวบุญธรรม ของ Freeman ชื่อVictoria (Kerry Condon) สาวมหาวิทยาลัย ที่มีความสามารถด้านเปียโน เป็นถึงแชมป์ในเวลาต่อมาVictoria และพ่อ ได้พยายามเข้าใจและกล่อมเกลา Danny จนในที่สุดหล่อนได้ปลดโซ่ตรวน (ปลอกคอ) ให้ Danny เป็นอิสระ และชวนเริ่มชีวิตครอบครัวด้วยกับพวกเธอ ซึ่ง Danny รับด้วยความปีติ

โชคร้ายในขณะที่ Danny ไป supermarket ร้านประจำ เขาพบกับสมุน ของ Bart แจ้งว่าเขายังไม่ตาย ข่มขู่และต้องการตัว Danny กลับไปใช้งานmortal combat ชิงเงินรางวัล ซึ่ง Danny ไม่มีทางเลือก

อย่างไรก็ตามเขารับรู้และเลือกในความสงบสุข ของมนุษย์แล้วเขากลับไปครั้งนี้ แม้เขาจะถูกใส่ปลอกคอให้ใหม่ ไม่เพียงแต่ทำให้Bart ผิดหวังในการต่อสู้ชิงรางวัล แต่ Bart ได้สร้างวงจรการไม่ไว้วางใจต่อผู้เป็นลุงโฉดคนนี้ โดยการโกหก เรื่องแม่ของ Danny ที่ Danny แอบค้นเจอ ในลิ้นชัก

Danny ทำให้ Bart ได้รับบบาดเจ็บขณะปฏิบัติหน้าที่แล้ว ขโมยรูปแม่ของตนกลับมาในที่ ที่เขาเรียกว่า family ซึ่งด้วยความสามารถของ Victoriaและพ่อ ทำให้เขาทราบตัวตนของแม่ของเขามากขึ้น และในขณะที่ Victoria เล่นเพลงด้วยเปียโน ซึ่งเป็นเพลงเดียวกับในรูปที่แม่เล่น

Danny ได้ re-experience ในเหตุการณ์วันที่พรากจากแม่ และถูกทำร้ายร่างกายทำให้เขาเดือดอีกครั้ง Bart และสมุนตามเขามา หลังจาก Danny ซ่อนชายตาบอด และVictoria ในตู้ผ้า แล้ว เขาได้เข้าสู้ เพื่อปกป้อง family และไม่คิดจะเอาชีวิตใครยกเว้นแก้แค้นให้แม่

ถึงช่วงเผชิญหน้าต่อ Bart ลุงโฉด เขาพยายามเกลี่ยกล่อม Dannyกลับใส่ปลอกคออีกครั้ง แต่ไม่เป็นผล Danny เข้าทำร้ายเขาอย่างบ้าคลั่ง แต่ถูกห้ามไม่ให้เขาเอาชีวิต Bart

จบด้วยฉากที่ประทับใจ โดย Victoria ท่ามกลางสายตานับพัน ในการเดี่ยว piano แม่ของ สุนัขร้าย Danny ให้ไว้ก่อนตาย เป็นสัญลักษณ์การให้ชีวิตใหม่แก่เขา ในครอบครัวที่เขาค้นหามาตลอด

ประเด็นที่น่าสนใจทางสุขภาพจิตคือ Danny ในวัยเด็กตอนที่จะแยกจากแม่ จัดว่าเป็น traumatic experience ที่รุนแรงมาก ซึ่งประกอบกับ เขาอาจได้รับความกระเทือนทางสมอง จึงทำให้เขาเปลี่ยนบุคลิกไป เลือกที่ไม่จำเหตุการณ์สะเทือนขวัญนั้น ( amnestic symptom ) กลายเป็นคนที่ไร้อารมณ์กลัว (emotional numbness ) ถูกสั่งสมแต่ความดุร้ายการทำลายล้างด้วยลักษณะที่เป็น condition

ทั้งนี้ก็เป็นผลดีต่อชีวิตความอยู่รอดฃองเขา ซึ่งสอนให้รู้ว่าอดีตบางอย่างที่โหดร้าย มนุษย์มีแนวโน้มที่จะลืมมัน เพื่อความอยู่รอด อย่างไรก็ตามก็ไม่ปิดกั้นที่จะค้นหามันเลยทีเดียวประเด็นความรักความอบอุ่น ของครอบครัว แม้จะมีการสูญเสีย ดังที่ชายตาบอดและ Victoria ได้ประสบมา แสดงให้เห็นว่าไม่ได้ทำให้ชีวิตสมาชิกผู้ที่ยังอยู่ปัจจุบัน ทั้งในด้าน ความรัก การงาน ความสำเร็จมิได้ล่มสลายไปด้วย

เสียงดนตรีไม่เพียงแต่ให้ความไพเราะ บางครั้งมันมีความหมายมาก มีเรื่องราว มีชีวิตอยู่ในนั้น โดยเรื่องราวในนั้นสามารถบอกอดีตความเป็นตัวตนของบุคคล และพร้อมกับให้กำลังใจแก่ ชีวิตปัจจุบันและอนาคตได้

ไม่เชื่อลองกลับไปฟังเพลงเก่าๆบางเพลงดูมนุษย์ทุกคนมีสิทธิ์ที่จะเลือกที่จะชี้นำชีวิตตนเอง เมื่อตัดสินใจอย่างมีสติที่ จะคิด จะทำ จะเป็น ก็ขอให้มั่นใจ และเชื่อมั่นในสิ่งที่ตนเองได้ควบคุมมันเอง

ประเด็นเรื่องความก้าวร้าวในภาพยนต์เรื่องนี้มีมากในด้าน aggression และมีเรื่อง sex เป็นส่วนน้อย ในกรณี ผู้ปกครองที่พาลูกหลานไปชมควรกลับมาพูดคุยทบทวนในประเด็นนี้ เพื่อความเข้าใจถึงเหตุผลของมัน และชี้ให้เห็นว่า ความก้าวร้าวไม่ใช่ ฮีโร่ เป็นเพียงด้านมืดในมนุษย์ที่เราจำเป็นต้องพิจารณาในการใช้มัน

*******************************************

วิจารณ์ โดย ทีมสุขภาพจิต

3 June 2548

By โดย นพ.ลัญฉน์ศักดิ์ อรรฆยากร /และ ภญ.โมเรศ ศรีบ้านไผ่

Views, 4470